“Deze muziek gaat maar één kant op en dat is vooruit”. Dat heeft Dizzy Gillespie ooit gezegd over de jazz, maar het had evengoed het credo kunnen zijn van Wim Wabbes. Hij is bijna 39 en werd dus in hetzelfde jaar geboren als Change Of The Century, The Shape Of Jazz To Come en Giant Steps: goed gezelschap voor iemand die nu al ruim tien jaar muziekprogrammator is van het Kunstencentrum Vooruit, de Vlaamse Knitting Factory in “downtown” Gent. Vooruit Geluid is de overkoepelende naam voor zijn jaarprogramma en ook de vlag boven een tweejaarlijks festival dat binnenkort van 1 tot en met 9 mei voor de vierde keer plaats vindt. Intussen is Vooruit Geluid zelfs uitgegroeid tot een begrip: een term die wordt gebruikt om muziek te beschrijven die nergens thuis hoort, om artiesten te duiden die zich niet laten bepalen door één stijl of genre, en om een publiek te lokken met een eclectisch stel oren aan het hoofd. Net zoals Wim Wabbes, en daarmee selecteert hij nieuwe jazz, boeiende improvisatiemuziek, hedendaags klassiek, traditionele wereldmuziek, verrassend muziektheater en vooral veel klanken die tussen die categorieën zwalpen. Want: “Openheid in de muziek is voor mij de enige mogelijkheid om boeiend te blijven naar de 21e eeuw toe.”

vooruit achteruit
“Mijn vader was veel met muziek bezig, hij zong en leidde zelfs een koor, maar hij beperkte zich tot de klassieke muziek en stond zeker niet open voor pop en rock. Hij had ook geen brede muzikale kennis. Wij hadden de negen symfonieën van Beethoven en wat platen van Schubert maar daar bleef het dan bij. Ik speelde zelf wel gitaar, kwam later in allerlei folkgroepjes terecht en was toch wel veel en vrij breed met muziek bezig. Maar nooit echt fanatiek, ik had nooit echt favoriete groepen of platen. Na een paar keer luisteren, wilde ik al snel weer wat anders. Ik heb nooit platen grijs gedraaid, tenzij dan vroeger die Beethovens en Schuberts van thuis.
“Met jazz kwam ik pas op de universiteit in contact via vrienden als Peter Hertmans. Toen ik even later met een studiebeurs in Polen zat, kwam Daan Bauwens, de toenmalige artistieke directeur van de Vooruit, bij mij terecht omdat hij een Polen-projekt wou opzetten. Ik speelde tolk voor Daan en mocht daar ook de muzikanten voor zijn projekt kiezen. Van het een kwam het ander, en werd ik van gelegenheidskelner in het café, vaste muziekprogrammator van Kunstencentrum Vooruit.”

angry young jazz
“Toen ik hier in 1987 begon, was er in het huis Vooruit geen echte artistieke politiek. Het was een sociocultureel centrum dat concerten, theater en in mindere mate dansvoorstellingen organiseerde. Van zeer populair tot zeer avant-garde, alles kon, zolang het maar kwaliteit had. Pas in ‘87 is de discussie opgang gekomen om een bepaald profiel te ontwikkelen, ook naar de overheid toe met het oog op subsidies. Toen hebben we hedendaagse kunsten gekozen en voor de muziek werd dat jazz en geïmproviseerde muziek omdat we vonden dat die het best aansloot bij de actuele tendenzen in theater en dans. Binnen de jazzscène had je trouwens veel mensen die ook met die andere disciplines werkten: Fred Van Hove bijvoorbeeld zat regelmatig bij de Blauwe Maandag Compagnie. Die vrijheid die jazz- en improvisatie-muzikanten kenmerkt, vonden we belangrijk.”
En zo ontstond de voorloper van Vooruit Geluid, een reeks concerten onder de noemer Angry Young Jazz. Krappe budgetten maakten dat de programmatorische keuzen eerder beperkt waren: vooral uit de toen volop bloeiende Britse jazzscène werden gretig geplukt. Die jongens en meisjes wilden nog wel voor een habbekrats het Kanaal oversteken. Desnoods, zoals ooit Billy Jenkins en groep, met z’n vijven dubbelgevouwen in kleine een Cesna van een rijke vriend, en dan maar hopen dat je mag landen na een uur cirkelen boven Oostende.

big bang
Weinig geld, geen grote namen, en dus ook een redelijk klein publiek, dat maar langzaam aan groeide. Maar de Vooruit had geduld en Wim Wabbes wist wat hij wilde: “Verruimen en de mogelijkheden scheppen voor meer communicatie tussen jazz en geïmproviseerde muziek, hedendaagse, traditionele en andere muziekgenres. Ik ben nergens een specialist in maar ik weet er genoeg van om te kunnen programmeren. Ik ga ook te rade bij de kenners, zonder nu meteen externe programma-adviseurs in te schakelen. Ik wil immers de muziek zelf ontdekken: concerten zien, platen luisteren, boeken lezen… en niet alleen de jazz en omstreken maar alle soorten muziek.”
“Vanaf het begin wilde ik de bedding zo breed mogelijk maken zodat artiesten alle gelegenheid zouden krijgen om met elkaar samen te werken op een spontane en bijna organische manier. En dan merk je dat met de jaren steeds meer muzikanten met het huis vergroeid raken en omgekeerd, jij met hun muzikale projekten. Zo komen ze regelmatig terug met nieuwe ideeën en groepen en dat helpt dan weer om een vast publiek op te bouwen.”
Rond de Vooruit ontstond een soort Gentse scène van eclectische muzikanten die zich er prima thuis voelden: X-legged Sally, Simpletones, Fukkeduk, Ortekè, Frank Nuyts, Piet Jorens, Peter Vermeersch … Het kunstencentrum groeide uit tot een Gentse versie van de Knitting Factory, de tempel van de eclectische avant-garde uit New York. De filosofie en programmatie van die club is dan ook een groot voorbeeld geweest. Wabbes kwam in ‘88 voor het eerst in contact met oprichter Michael Dorf en “zijn” muzikanten tijdens een Knitting Factory concert op de Jazzmarathon in Groningen. En meteen werden plannen gesmeed voor een Europese Knitting Factory tournee die ook Gent zou aandoen. De contacten die toen werden gelegd, laten duidelijk ook nu nog hun sporen achter in de programmatie van Vooruit Geluid.

musique majeure
Ook in Frankrijk heeft Wabbes veel geleerd. Hij vond bijvoorbeeld een bondgenoot in Ferdinand Richard met z’n Mouvement Internationale Musique Innovatrice; en hij liet zich bij het programmeren inspireren door festivals die een breed muziekpalet presenteerde, zoals Musique Action in Nancy. “Hoewel ik het fout vind dat veel Franse kunstencentra alleen festivals organiseren, miste ik bij ons wel zo’n festival als accent of markering binnen het jaarprogramma, als duidelijk statement van waar we voor staan. Je kan dan meer compositie-opdrachten geven en producties in première laten gaan; je kan residenties aanbieden in dit prachtige gebouw, dat tussen haakjes ook mee de grote kracht van Vooruit vormt; je kan buitenlandse muzikanten en componisten laten samenwerken met talent van hier; en je kan je publiek ontdekkingen laten doen dankzij goedkope dagticket-formules. Dat alles geeft toch een heel andere sfeer dan een concert op zomaar een avond.”

vooruitzicht
Terugkijkend op de 400 concerten die de afgelopen 10 jaar de Vooruit met geluid vulden, denkt Wim Wabbes met genoegen terug aan Slawterhaus (‘92), Gerry Hemingway Quintet (‘93), Fred Frith & Graphic Scores (‘93, improvisaties op basis van foto’s als compositiestructuren), Henry Threadgill & Very Very Circus (‘95), Roof met onder meer Tom Cora en Phil Minton (‘96, “de stem van Minton deed mijn haar rechtkomen”), en Aka Moon met Doudou N’Diaye Rose vorig jaar, “een avontuurlijk projekt en niet alleen muzikaal. Er liepen ongeveer 25 grote en kleine Senegalezen rond, er werd gekookt in een zandbak in de concertzaal, maar de muzikanten speelden samen alsof ze elkaar al jaren kenden.”.
In mei is er dan voor de vierde keer het Vooruit Geluid Festival met enkele vaste waarden en met nieuwe en wellicht verrassende projekten: bijvoorbeeld Henry Threadgill en Dirk Roofthooft met “Walcott Songs” op tekst van Nobelprijswinnaar Derek Walcott, een eigen productie van Vooruit. Maar ook weer Tom Cora, Fred Frith en Aka Moon & Doudou N’Diaye Rose. En bovendien het Ictus Ensemble met werk van David Shea en Luc Brewaeys, Nic Roseeuw (Fukkeduk) en het ARGO Ensemble, Vershki Da Koreshki, Kris Defoort met z’n Dreamtime produktie voor Lod, en nog veel, veel meer. Vooruitkijkend, vooruitluisterend, schrijft Wim Wabbes in de persmap: “Als het waar is dat Jean-Paul Richter ooit verklaarde dat ‘muziek niet het brood, maar de wijn des levens is’, dan wens ik jullie veel dronkenschap toe.”


Kunstencentrum Vooruit - St.-Pietersnieuwstraat 23 - 9000 Gent
telefoon: 09 267 28 20 - fax: 09 267 28 30

homepage